این تن مهمان‌خانه است: مولانا و پذیرفتن هر حال

بعضی صبح‌ها هنوز چشم باز نکرده‌ایم که خانهٔ دل شلوغ است: نگرانی پشت در، غمی کهنه روی پله‌ها، و شادی کوچکی که نمی‌دانیم از کجا آمده. مولانا برای این شلوغی تصویری زیبا دارد.

هست مهمان‌خانه این تن ای جوان
هر صباحی ضیف نو آید دوان

هرچه آید از جهان غیب‌وش
در دلت ضیفست او را دار خوش

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر پنجم · بخش ۱۵۵

مولانا چه می‌گوید

مولانا در دفتر پنجم مثنوی تنِ آدمی را به مهمان‌خانه‌ای تشبیه می‌کند. هر صبح مهمانی تازه دوان‌دوان از راه می‌رسد: فکری، حالی، خاطره‌ای، امیدی ناگهانی. و سفارشش ساده است: هرچه از عالم غیب می‌آید، مهمانِ دل توست؛ «او را دار خوش»، با او مهربان باش.

میان این دو بیت نکته‌ای لطیف هم آورده: «هین مگو کین ماند اندر گردنم». نگو این حال تا ابد بیخ گلوی من می‌ماند. مهمان، مهمان است؛ می‌آید و می‌رود. حتی سنگین‌ترین غم هم زودتر از آنچه می‌ترسیم «باز پرد در عدم».

تو خانه‌ای، نه مهمان

رازِ آرامِ این تصویر همین است: اگر حال‌ها مهمان‌اند، پس تو خودِ آن حال‌ها نیستی. تو خانه‌ای هستی که آن‌ها را در خود جا می‌دهد؛ اتاق‌هایی باز، سقفی امن، اجاقی گرم. خشم می‌تواند در آشپزخانه بنشیند، بی‌آنکه صاحب‌خانه شود.

ما معمولاً یا با مهمان‌ها می‌جنگیم یا کلید خانه را به دستشان می‌دهیم؛ یا با ترس کلنجار می‌رویم یا می‌گذاریم ترس همهٔ اسباب خانه را جابه‌جا کند. مولانا راه سومی پیش پایمان می‌گذارد: مهمان‌نوازی. در را باز کن، ببین چه کسی آمده، جایی برای نشستن به او بده و صاحب‌خانه بمان.

مولانا در همین بخش از ابراهیم خلیل یاد می‌کند که درِ خانه‌اش به روی هر رهگذری، آشنا و غریب، باز بود. دعوت او این است که در درونِ خود چنین میزبانی باشیم. گاهی مهمانِ دشوار هدیه‌ای هم با خود دارد: غمی که دل را نرم می‌کند، یا بی‌قراری‌ای که نشان می‌دهد واقعاً دلتنگ چه هستیم. لازم نیست هر مهمانی را دوست داشته باشی تا از او چیزی بیاموزی.

امروز چطور زندگی‌اش کنیم

امروز هر بار حالی پررنگ در زد، دلخوری در ترافیک، دلگرفتگی بعد از یک تماس، یا شادی‌ای ناگهانی، یک نفس مکث کن و در دل بگو: «خوش آمدی، می‌بینمت.» نام مهمان را در یک کلمه بگو. بعد ببین که تو، همانی که می‌بیند، هنوز اینجایی؛ آرام و جادار.

همین. نه درست‌کردنی، نه بیرون‌کردنی. فقط یک روز میزبان خوبی باش و ببین مهمان‌ها وقتی با مهربانی روبه‌رو می‌شوند، چه سبک می‌آیند و می‌روند.


این نوشته بخشی از بیداری با مولانا است؛ سفری ۳۶۵ روزه، هر روز همراه با مولانا.