باغ‌ها در عینِ جان: مولانا و قصهٔ صوفی در گلستان

گاهی کیلومترها راه می‌رویم تا منظره‌ای زیبا ببینیم: باغی، دریایی، غروبی. مولانا می‌گوید باغی که دنبالش هستیم، از جایی بسیار نزدیک‌تر سرچشمه می‌گیرد.

در دفتر چهارم مثنوی، صوفی‌ای در باغی سر بر زانو نهاده و در خود فرو رفته است. همراهی بی‌حوصله به او می‌گوید: چرا خوابیده‌ای؟ سر بردار و این تاکستان و درختان و نشانه‌های رحمت را ببین! صوفی پاسخ می‌دهد که نشانهٔ رحمت، دل است و آنچه بیرون است فقط «آثارِ آثار». و مولانا ادامه می‌دهد:

باغها و سبزه‌ها در عین جان
بر برون عکسش چو در آب روان

باغها و میوه‌ها اندر دلست
عکس لطف آن برین آب و گلست

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر چهارم · بخش ۵۱ (قصهٔ صوفی در گلستان)

مولانا چه می‌گوید

مولانا جهانِ بیرون را به آبی روان تشبیه می‌کند و دل را به باغی بر کرانهٔ آن. آنچه در آب می‌بینیم زیباست؛ می‌لرزد و دل می‌برد، اما عکس است. گل و میوهٔ اصلی در دل می‌روید.

این دعوت به چشم بستن بر درختان نیست. همراهِ صوفی راست می‌گفت که باغ زیباست. مولانا نشان می‌دهد زیبایی کجا دریافت می‌شود. یک غروبِ واحد، یکی را به گریه می‌اندازد و دیگری را بی‌اعتنا سرگرمِ گوشی‌اش نگه می‌دارد. تفاوت در آسمان نیست.

دویدن دنبالِ عکس

مولانا چند بیت بعد از کسانی می‌گوید که از ریشهٔ باغ می‌گریزند و با عکسش بازی می‌کنند:

می‌گریزند از اصول باغها / بر خیالی می‌کنند آن لاغها

ما هم گاهی همین‌طوریم: دنبال سفرِ بعدی، خریدِ بعدی یا لحظهٔ بی‌نقصِ بعدی می‌دویم، به امید آن حالی که می‌خواهیم. اما آب موج برمی‌دارد، عکس می‌لرزد و آن حال از دست می‌رود.

وقتی به باغِ درون رسیدگی می‌کنیم، با توجه، سپاس و کمی سکوت، جهانِ بیرون هم خودبه‌خود روشن‌تر می‌شود. کوچه‌ای معمولی، فنجانی چای، صدای دوستی همان نور را پیدا می‌کند، چون نور از اول از درونِ ما می‌تابید.

رازِ صوفی همین بود: از باغ روی برنگردانده بود؛ به سرچشمه‌اش سر زده بود.

زیستنش در امروز

امروز تمرینِ «دو باغ» را امتحان کنید. هر بار چیزی زیبا دلتان را گرفت، نوری روی دیوار، آهنگی، خندهٔ کودکی:

۱. چند نفسِ آرام از آن لذت ببرید.

۲. چشم‌ها را ببندید و ببینید آن را کجای بدنتان حس می‌کنید: گرما، گشایش.

۳. آهسته بگویید: «این باغ در من هم هست.»

یکی دو بار در روز کافی است. شاید ببینید وقتی یادتان باشد زیبایی کجا خانه دارد، جهان زیباتر می‌شود، نه کم‌رنگ‌تر.


این نوشته بخشی از بیداری با مولانا است؛ سفری ۳۶۵ روزه، هر روز همراه با مولانا.