نیست گنجایی دو من را در سرا: مولانا و عاشقی که در زد

تا حالا شده با «من»ی کامل وارد یک گفت‌وگو شوید؟ با حرفی آماده، با دلخوری، با حقِ به‌جانب بودن؟ مولانا قصهٔ کوتاهی از در زدن دارد که شاید شیوهٔ ورودِ ما را به هر رابطه‌ای عوض کند.

بانگ زد یارش که بر در کیست آن
گفت بر در هم توی ای دلستان

گفت اکنون چون منی ای من در آ
نیست گنجایی دو من را در سرا

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر اول · بخش ۱۴۴ (قصهٔ آن کس که در یاری بکوفت)

مولانا چه می‌گوید

در دفتر اول مثنوی، کسی درِ خانهٔ یارش را می‌زند. یار می‌پرسد: «کیستی؟» می‌گوید: «من.» و جواب می‌شنود که برو، هنوز وقتش نیست؛ «بر چنین خوانی مقام خام نیست.»

مرد می‌رود و یک سال در سفر، در آتشِ فراقِ دوست می‌سوزد؛ و همین آتش پخته‌اش می‌کند. وقتی برمی‌گردد، «به صد ترس و ادب» حلقه بر در می‌زند تا مبادا لفظی بی‌ادب از دهانش بپرد. یار می‌پرسد: «بر در کیست؟» و این بار جواب می‌دهد: «بر در هم توی ای دلستان.» و در باز می‌شود.

مولانا نمی‌گوید خودت را گم کن. او به آن «من»ِ کوچک و سفت اشاره می‌کند که مثل سپر با خود می‌آوریم؛ منی که حساب نگه می‌دارد و می‌خواهد اول دیده شود. خانهٔ عشق برای این سپر تنگ است، نه برای تو.

سوزن و رشتهٔ یکتا

مولانا بلافاصله تصویری ساده می‌آورد: «نیست سوزن را سر رشتهٔ دوتا». نخی که دو سر دارد از چشمِ سوزن نمی‌گذرد؛ یکتا که شد، آرام رد می‌شود.

بسیاری از اصطکاک‌های ما با عزیزانمان از همین «من» گفتن است: روایتِ من، خستگیِ من، اینکه اول مرا بفهمند. نیاز داشتن عیب نیست؛ اما وقتی «من» زودتر از محبت به در می‌رسد، در معمولاً بسته می‌ماند، هم در دلِ او و هم در دلِ خودمان.

به آن یک سال سفر هم نگاه کنید. عاشق تنبیه نشد، پخته شد. گاهی درِ بسته مهربان‌ترین جوابی است که می‌گیریم، چون ما را به راهی می‌فرستد که نرممان می‌کند.

در زندگیِ امروز

امروز یک «مکثِ پشتِ در» را امتحان کنید. پیش از یک گفت‌وگوی مهم، با همسر، فرزند، همکار یا دوست، یک نفس پشتِ آستانه بایستید؛ چه آستانهٔ واقعی، چه خیالی.

آرام از خودتان بپرسید: «با من در می‌زنم یا با ما؟»

بعد جملهٔ اولتان را پرسشی دربارهٔ او کنید، نه گزارشی دربارهٔ خودتان. تا آخرِ جوابش گوش بدهید و بعد حرفِ خودتان را بزنید.

و ببینید با آن در چه می‌شود.


این نوشته بخشی از بیداری با مولانا است؛ سفری ۳۶۵ روزه، هر روز همراه با مولانا.