در کف هر کس اگر شمعی بدی: مولانا و فیلِ در تاریکی

تا حالا شده با کسی بحث کنید و بعد بفهمید هر دو درست می‌گفتید، فقط از دو گوشهٔ یک چیز؟ مولانا برای همین لحظه قصه‌ای شیرین دارد.

پیل اندر خانهٔ تاریک بود
عرضه را آورده بودندش هُنود

در کف هر کس اگر شمعی بدی
اختلاف از گفتشان بیرون شدی

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر سوم · بخش ۴۹

مولانا چه می‌گوید

فیلی را به خانه‌ای تاریک آورده‌اند و مردم یکی‌یکی وارد می‌شوند تا ببینندش. چشم در آن تاریکی به کاری نمی‌آید، پس هر کس دستی دراز می‌کند. یکی به خرطوم می‌رسد و می‌گوید: «مثل ناودان است.» دیگری گوشش را لمس می‌کند: «نه، مثل بادبزن است.» سومی پایش را می‌گیرد: «ستون است.» و آن‌که دست بر پشتش گذاشته، می‌گوید: «تخت است.»

هیچ‌کدام دروغ نمی‌گویند. هر کس صادقانه از «نظرگاه» خودش حرف می‌زند، و همین است که گفتشان مختلف می‌شود؛ تا جایی که یکی آن را «دال» می‌نامد و دیگری «الف». راه‌حل مولانا ساده و زیباست: اگر در کف هر کس شمعی بود، اختلاف از میان می‌رفت. مشکل، آدم‌ها نبودند؛ مشکل، تاریکی بود.

کفِ دست و شمع

مولانا در ادامه می‌گوید چشمِ حس مثل کف دست است؛ فقط به تکه‌ای می‌رسد و بر همهٔ فیل دسترس ندارد. باورها، خاطره‌ها، زخم‌ها و یقین‌های ما هم همین کف دست‌اند. چیزی واقعی به ما می‌دهند، اما هرگز تمامِ فیل را نه.

شمع، نوعِ دیگری از دیدن است: نورِ دل، آگاهیِ آرامی که می‌تواند چند تکه را با هم ببیند بی‌آن‌که بخواهد ببرد. وقتی این نور روشن است، دیگر نمی‌پرسیم «حق با کیست؟»؛ می‌پرسیم «تمامِ ماجرا چیست؟»

این خبر خوبی است. یعنی کسی که زندگی را جور دیگری می‌بیند، دشمنِ حقیقت نیست؛ شاید فقط گوشِ فیل در دست اوست و خرطومش در دست شما. و یعنی هر وقت خیلی مطمئن شدیم، شاید وقتش رسیده که شمع را بالا بگیریم و دوباره نگاه کنیم.

امروز چطور زندگی‌اش کنیم

دفعهٔ بعد که حس کردید بحثی دارد بالا می‌گیرد، در خانه، سر کار یا حتی در ذهن خودتان، یک نفس مکث کنید و در دل بپرسید: «این آدم کدام تکهٔ فیل را لمس کرده؟»

بعد با مهربانی بگویید: «بگو از جایی که ایستاده‌ای چه می‌بینی.» طوری گوش کنید که انگار در کف دست او تکه‌ای هست که شما ندارید. لازم نیست موافق باشید؛ کافی است کمی نور به اتاق راه بدهید.

ببینید وقتی قرار نیست کسی بازنده باشد، حال‌وهوای اتاق چطور عوض می‌شود. همین نرم شدن، همان شمعی است که مولانا از آن می‌گفت.


این نوشته بخشی از بیداری با مولانا است؛ سفری ۳۶۵ روزه، هر روز همراه با مولانا.