کار پاکان را قیاس از خود مگیر: مولانا و قصهٔ طوطی و بقال

گاهی مطمئنیم که می‌دانیم چرا کسی فلان کار را کرد؛ و بعد معلوم می‌شود ماجرا بیشتر دربارهٔ خودمان بوده تا او.

کز چه ای کَل با کَلان آمیختی؟
تو مگر از شیشه روغن ریختی؟

کارِ پاکان را قیاس از خود مگیر
گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر اول · بخش ۱۱ (ابیات ۱۷ و ۱۹)

مولانا چه می‌گوید

در دفتر اول مثنوی، مولانا قصهٔ بقالی را می‌گوید که طوطیِ سبز و خوش‌زبانی داشت. طوطی نگهبان دکان بود و با هر مشتری نکته‌ای می‌گفت. روزی گربه‌ای به دنبال موشی پرید، طوطی از ترسِ جان پر زد و شیشه‌های روغنِ گل را ریخت. بقال که برگشت و دکان را چرب دید، بر سرِ طوطی زد؛ پرهای سرش ریخت و طوطی خاموش شد.

بقال روزها پشیمان بود و هر کاری کرد تا مرغش دوباره به حرف بیاید. تا اینکه درویشی سربرهنه، با سری بی‌مو، از جلوی دکان گذشت. طوطی ناگهان به سخن آمد و بانگ زد: «تو چرا قاطیِ کچل‌ها شدی؟ مگر تو هم از شیشه روغن ریختی؟» مردم خندیدند؛ طوطی درویش را هم مثل خودش پنداشته بود.

و مولانا از دلِ همین خنده درسی بیرون می‌کشد: کارِ پاکان را با خودت قیاس نکن. «شیرِ» درنده و «شیرِ» نوشیدنی در نوشتن یکسان‌اند، اما یکی می‌درد و دیگری جان می‌پرورد. چه بسیار چیزها که ظاهرشان شبیه است و باطنشان فرسنگ‌ها از هم دور.

عینکی که به چشم داریم

طوطی بدجنس نیست؛ زخم‌خورده است. سرِ کچلش زخمِ اوست، و از پشتِ همین زخم همهٔ دنیا را می‌بیند: هر کس سرش بی‌مو باشد، لابد او هم کتک خورده. ما هم گاهی همین کار را می‌کنیم. اگر روزی دلمان شکسته، دیر جواب دادنِ یک دوست را بی‌مهری می‌خوانیم. اگر خودمان را کم می‌دانیم، سکوتِ کسی را قضاوت می‌پنداریم. دردِ ما عینکی می‌شود که یادمان رفته به چشم داریم.

این بیت هم فروتنی می‌آموزد و هم آزادی. فروتنی، چون اغلب از درونِ دیگران بسیار کمتر از آنچه گمان می‌کنیم خبر داریم. آزادی، چون همین که ببینیم «این قصهٔ من است، نه او»، هم او از گمانِ ما رها می‌شود و هم خودمان. سرِ تراشیدهٔ درویش نشانِ راهِ او بود، نه نشانِ شیشه‌ای شکسته. پشتِ بسیاری از ظاهرها معنایی هست که هنوز ندیده‌ایم.

امروز چطور زندگی‌اش کنیم

این تمرینِ ساده را امتحان کن. دفعهٔ بعد که دیدی دربارهٔ نیتِ کسی مطمئنی، لحظه‌ای مکث کن و سه پرسشِ آرام از خودت بپرس:

۱. دقیقاً چه دیدم یا چه شنیدم؟

۲. چه قصه‌ای خودم به آن اضافه کردم؟

۳. این قصه از کجای زندگیِ خودم می‌آید؟

بعد داوری‌ات را کمی آسان‌تر در دست بگیر. اگر مهم است، با کنجکاوی و نه با اتهام، از خودِ او بپرس. بارها پیش می‌آید که جایی که از «شیرِ» درنده می‌ترسیدی، «شیرِ» گرم و جان‌بخش پیدا کنی.


ادامهٔ سفر

فراتر از خواندنِ مولانا

شعر مولانا را با موسیقی اختصاصی، تأمل‌های روزانه و تمرین‌های ساده در سفری ۳۶۵ روزه تجربه کن.

سفرِ ۳۶۵ روزه را ببین · با یک درسِ رایگان شروع کن


دربارهٔ سیما · بنیان‌گذار سیمولیشن

سیما در ایران به دنیا آمد و با شعر مولانا و کنجکاوی دربارهٔ رازهای آگاهی بزرگ شد. او در سیمولیشن بیت‌های اصیل مولانا، موسیقی و خودشناسی را به زندگی روزمره می‌آورد.

داستانم را بخوان ←