ما روان را بنگریم و حال را: مولانا و قصهٔ موسی و شبان

تا حالا شده وسطِ دعا، یا حتی وسطِ یک «ممنونم» ساده، حرفتان را نیمه‌کاره بگذارید چون فکر کردید «این‌طوری درست نیست»؟ مولانا برای همین لحظه قصه‌ای شیرین دارد.

ما زبان را نَنْگریم و قال را
ما روان را بنگریم و حال را

چند ازین اَلفاظ و اِضْمار و مَجاز؟
سوزْ خواهمْ سوز، با آن سوزْ ساز

مولانا · مثنوی معنوی · دفتر دوم · بخش ۳۶ (عتاب کردن حق تعالی موسی را از بهر آن شبان)

مولانا چه می‌گوید

در دفتر دوم مثنوی، موسی از راهی می‌گذرد و چوپانی را می‌بیند که با خدا مثل یک دوستِ عزیز درد دل می‌کند: کجایی تا کفشت را بدوزم، موهایت را شانه کنم، لباست را بشویم و برایت شیر بیاورم؟ موسی برآشفته می‌شود؛ خدا که نه مو دارد و نه به شیر نیاز! چوپان را سرزنش می‌کند و مردِ بیچاره جامه می‌دَرَد، آهی می‌کشد و سر به بیابان می‌گذارد.

آن‌وقت ورقِ قصه برمی‌گردد و وحی می‌رسد: «تو برای وصل کردن آمدی / یا برای فَصل کردن آمدی؟» به هر کسی سیرتی و زبانی داده‌ام. این دو بیت دلِ همان پاسخ است: خدا به زبان و گفتار نگاه نمی‌کند، به جان و حالِ آدم نگاه می‌کند. آنچه می‌خواهد «سوز» است.

موسی دوان‌دوان دنبالِ چوپان می‌رود و به او مژده می‌دهد که هیچ آداب و ترتیبی لازم نیست؛ هر چه دلت می‌خواهد بگو.

اول آتش، بعد کلمه

مولانا درست پیش از این بیت‌ها می‌گوید: «زانکه دل جوهر بُوَد، گفتن عَرَض». یعنی دل اصل است و حرف فقط جامه‌ای گذرا بر تنِ آن. خیلی از ما یک «موسای کوچک» در درونمان داریم؛ منتقدی که پیش از آنکه اجازه بدهد چیزی را حس کنیم، دستورِ زبانمان را وارسی می‌کند: درست دعا می‌کنم؟ درست مراقبه می‌کنم؟ شکرم به اندازهٔ کافی عمیق هست؟ این منتقد نیتِ بدی ندارد، اما ما را از همان گرمایی که دنبالش هستیم جدا می‌کند.

حرف‌های چوپان «غلط» بود، اما عشقش کامل بود. مولانا با دانایی و ادب مخالف نیست؛ موسی پیامبر است. او فقط ترتیبِ کار را یادمان می‌آورد: اول آتش، بعد کلمه. کلمهٔ درستِ بی‌گرما خاکستری سرد است، و کلمهٔ ناشیانه‌ای که از سوزِ دل بیاید، خودش دعاست.

این نگاه با دیگران هم مهربان‌ترمان می‌کند. شاید راهِ کسی دیگر برای عشق ورزیدن به حق در گوشِ ما عجیب بیاید؛ مولانا می‌خواهد از پسِ کلمه‌ها، اشتیاقِ زیرِ آن‌ها را بشنویم.

امروز چطور زندگی‌اش کنیم

یک «دقیقهٔ چوپانی» را امتحان کنید. گوشه‌ای آرام پیدا کنید و با عزیزترین حقیقتِ زندگی‌تان (خدا، عشق، دوست) با کلمه‌های سادهٔ خودتان حرف بزنید؛ همان‌طور که با کسی که به او اعتماد دارید حرف می‌زنید.

۱. چشم‌ها را ببندید و سه نفسِ آرام بکشید.

۲. یک جملهٔ ساده و صادقانه بگویید، بلند یا در دل: چیزی که بابتش شکرگزارید، چیزی که دردتان می‌دهد، یا چیزی که دلتنگش هستید.

۳. اگر منتقدِ درون گفت «این‌طور که نمی‌گویند»، به او لبخند بزنید و ادامه دهید.

۴. دستی روی قلبتان بگذارید و یک لحظه گرمای پشتِ کلمه‌ها را حس کنید.

همین. نه کلمهٔ بی‌نقص؛ فقط کمی سوز، صادقانه پیشکش.


ادامهٔ سفر

فراتر از خواندنِ مولانا

شعر مولانا را با موسیقی اختصاصی، تأمل‌های روزانه و تمرین‌های ساده در سفری ۳۶۵ روزه تجربه کن.

سفرِ ۳۶۵ روزه را ببین · با یک درسِ رایگان شروع کن


دربارهٔ سیما · بنیان‌گذار سیمولیشن

سیما در ایران به دنیا آمد و با شعر مولانا و کنجکاوی دربارهٔ رازهای آگاهی بزرگ شد. او در سیمولیشن بیت‌های اصیل مولانا، موسیقی و خودشناسی را به زندگی روزمره می‌آورد.

داستانم را بخوان ←